1.2 Nafarroako zerga-sistema

Nafarroak, Espainiako Konstituzioaren lehenengo xedapen gehigarrian aitortzen zaion foru araubide bereziari esker, bere zerga araubidea mantentzeko, ezartzeko eta arautzeko ahalmena du, betiere abuztuaren 10eko 13/1982 Lege Organikoaren (Nafarroako Foru Eraentza Birrezarri eta Hobetzeari buruzkoa) 45. artikuluan aipatzen den Estatuaren eta Nafarroako Foru Komunitatearen arteko Hitzarmen Ekonomikoan jasotako printzipioei jarraikiz (abenduaren 26ko 28/1990 Legea).


Araubide erkideko autonomia erkidegoen finantzaketa sistema ez bezala, Estatuarekiko Hitzarmen Ekonomikoaren sistema Nafarroako Foru Komunitaterako finantzaketa eredu espezifikoa da, eta bi elementu hauek ditu oinarri:


a) Autonomia fiskala. Nafarroako Foru Komunitateak kudeatzen eta biltzen ditu zerga sistemako oinarrizko zerga guztiak.
b) Ekarpena. Zenbateko jakin bat ordaintzen dio Gobernu Zentralari, Nafarroak bere gain hartzen ez dituen estatu mailako eskumenak ordaintzeko. Horren bidez ekarpena egiten da Estatuaren karga orokorretarako.

Memoriaren puntu honetan Hitzarmen Ekonomikotik ateratako zerga sistema foralaren oinarrizko ezaugarriak aurkeztuko ditugu. Autonomia fiskala.


Memoria honen 5. atalean (“ “Erakunden harteko harremanak eta kanpoko aliantzak” ”), ikusten dira ekarpenaren ezaugarriak.

 

AUTONOMIA FISKALA

Hauek dira Hitzarmen Ekonomikoaren ondoriozko zerga sistema foralaren oinarrizko ezaugarriak:

Zerga-ahalmena.

  • Nafarroak, bere foru araubideari esker, bere zerga araubidea mantentzeko, ezartzeko eta arautzeko ahalmena du.
  • Estatuaren eskumen esklusiboak: Estatuari baino ez dagokio zerga berezien eta Balio Erantsiaren gaineko Zergaren inportazio eskubideak eta inportazio kargak arautzea, kudeatzea, likidatzea, biltzea, ikuskatzea eta berrikustea.
  • Nafarroako Ogasun Publikoak, bere aldetik, Estatuko Ogasun Publikoak aitortuta
    dituen ahalmen eta eskumen berak izango ditu foru komunitatearen zergak
    ordainarazteko, kudeatzeko, likidatzeko, biltzeko, ikuskatzeko eta berrikusteko.

Zerga-harmonizazioa.

  • Nafarroako Foru Komunitateak, zerga araudia egiteko, Hitzarmen Ekonomikoan adierazitako harmonizazio irizpide orokorrei jarraituko die.
  • Nafarroako Foru Komunitatearen ordainarazpena lotura puntuen bidez zehaztuko da. Alegia, zerga bakoitzean zerga administrazio bakoitzari zein zergadunek ordaindu behar dion eta nola egin behar duen zehazten duten irizpideen bidez. Horretarako, Hitzarmen Ekonomikoan bertan araututa dago Nafarroako egoitza fiskalaren zehaztapena, eta hori funtsezko pieza da banaketa honetan.
  • Zerga ordainketa Nafarroakoa bakarrik izan daiteke, edo Nafarroaren eta beste administrazio baten edo batzuen artekoa, zifra erlatiboaren (Nafarroako zerga ordainketaren portzentajea), helbide fiskalaren, eragiketen kopuruaren eta eragiketak egiteko lekuaren arabera. Zerga ordainketa zifra erlatiboaren araberakoa bada, Hitzarmenean zehaztuta egongo da kasuan-kasuan aplikatu beharreko araudia, Nafarroakoa edo beste  administrazio batzuetakoa

Ondorioz, Hitzarmen Ekonomikoan araututako ahalmenari eta zerga harmonizazioari jarraikiz, zer-nolako askatasuna dauka foru komunitateko zerga administrazioak Nafarroako zerga sistema diseinatzeko?


Honako muga hauek nabarmendu behar dira:

a) Muga orokorrak

Nafarroak hauek errespetatu beharko ditu:

  • Estatuak sinatutako nazioarteko itun edo hitzarmenak, bereziki Europar Batasuneko zerga harmonizaziorako arauak.
  • Elkartasun-printzipioa.

Harmonizazio-irizpide orokorrak

  • Zergei buruzko Lege Orokorrera egokitzea terminologiari eta kontzeptuei dagokienez.
  • Benetako presio orokor baliokidea ezartzea.
  • Pertsonen zirkulatzeko eta ezartzeko askatasuna eta ondasunen, kapitalen eta zerbitzuen zirkulazio librea bermatzea.
  • Ekonomia Jardueren Sailkapen Nazionalaren (EJSN) sailkapen berdina erabiltzea.

b) Muga espezifikoak:

 Zerga batzuetan, foru komunitateak Estatuko arau substantibo eta formalen eduki bereko arauak onetsi beharko ditu, eta horrek erabakitzeko marjina txikia uzten dio zerga ereduei eta epeei dagokienez. 

Ondorengo taulan eskema moduan ikusten dira Nafarroak kudeatzen eta biltzen dituen zergak, baita aplikatutako araudia Nafarroak ezarritakoa edo Estatukoaren berdina den
ere.

2. taula. Nafarroako zerga-sistema. Hitzartutako zergak

Beste alde batetik, Hitzarmen Ekonomikoaren 2.2 artikuluan xedatutakoa oinarri, Nafarroako Foru Komunitateak hitzarmenean aipatutakoez bestelako zergak finkatu eta arautu ditzake, betiere, harmonizazio irizpideak, Estatuaren eskumenak, nazioarteko itunak eta elkartasun printzipioa betetzen baditu.


Testuinguru horretan, bi zerga berri finkatu dira foru komunitatean: 

  • Hondakinak Erraustearen eta Hondakindegietan Ezabatzearen gaineko Zerga, Hondakinei eta haien Fiskalitateari buruzko ekainaren 18ko 14/2018 Foru Legearen V. Tituluko I. Kapituluan arautua. 2018ko uztailaren 1ean jarri zen indarrean zerga hori.
  • Saltoki Handien gaineko Zerga, abenduaren 27ko 30/2018 Foru Legearen  hamaikagarren artikuluan arautua, eta 2019ko urtarrilaren 1ean indarrean jarria.